Calw

Met de camper naar Calw. Wáár? Calw: plaatsje in het Zwarte Woud, Zuid-Duitsland, 25.000 inwoners, geboorteplaats van Herman Hesse. Herman wíé?

In de vorige eeuw gold Hesse nog als een van de grootste schrijvers van Duitsland, tegenwoordig is hij een beetje vergeten. Tussen pakweg 1900 en 1950 schreef hij een omvangrijk oeuvre van romans, verhalen en gedichten en in 1946 won hij daarvoor de Nobelprijs voor de literatuur. Zijn boeken gaan vrijwel altijd over het zoeken naar jezelf, naar wie je echt bent. Hoofdpersonen zijn vaak buitenstaanders: kunstenaars, zwervers, onaangepasten, mensen die authentiek proberen te blijven in een maatschappij die ze juist in een hokje wil krijgen. Zijn werk heeft een sterke spirituele onderstroom, onder andere van het boeddhisme - met zijn boek ‘Siddharta’ over het leven van Boeddha was Hesse een van de eersten die oosterse religie naar Europa bracht.

Niet verwonderlijk, met deze thematiek, dat Hesse werd omarmd door de tegencultuur in de jaren zestig en zeventig, ‘de hippies’ zeg maar. Je eigen weg vinden, breken met de maatschappij: dat was precies wat de jeugd wilde horen. ‘Born to be wild’ - die leus werd een bekende hit van een band vernoemd naar een roman van Hesse, te weten Steppenwolf. Hijzelf heeft dat allemaal niet meer meegemaakt, Hesse stierf in 1962.

Ik was een groot fan van Hesse en heb tussen mijn 15e en 25^e veel van hem gelezen. Mijn favoriet was ‘Narziss und Goldmund’, ook weer een verhaal over jezelf ontwikkelen waarbij de dualiteit tussen zelfbeheersing en loslaten centraal staat, in dit boek gepersonifieerd door een strenge kloosterling, Narziss, en zijn speelse leerling, Goldmund, die uiteindelijk zijn weg buiten het klooster zal vinden en kunstenaar wordt. Wat ik me nu nog vooral herinner, gek genoeg, is de allereerste pagina: het boek begint met een uitgebreide beschrijving van een kastanjeboom, “een vereenzaamde zoon van het Zuiden” genoemd. Dat is kenmerkend in het leven dat vaak juist de randzaken bijblijven. Maarten ‘t Hart heeft dat mooi beschreven, namelijk dat hij van een bepaald meisje, op wie hij toch echt heel verliefd was, achteraf vooral de fietstochten naar haar toe heeft onthouden.

Enfin, for old time’s sake wilde ik een keer naar Calw. Er is een Herman Hesse museum, maar dat is wegens renovatie gesloten; in plaats daarvan is er een grote tentoonstelling georganiseerd elders, helaas blijkt die alleen op zaterdag geopend. Lekker dan. Ik moet me dus behelpen met een rondje door het stadje, letterlijk in de voetsporen van Hesse. Hij werd hier geboren in 1877 en bracht er zijn jeugd door (behoudens een verblijf van 6 jaar in Basel) tot hij uitvloog en na omzwervingen in Zwitserland terechtkwam, waar hij de rest van zijn leven bleef wonen.

Calw is een charmant plaatsje met een oud centrum vol mooie vakwerkhuizen. Aan het marktplein staat het geboortehuis van Hesse, ook zo’n rijkversierd woning. Verder is er tegenwoordig een Herman-Hesse-Platz waar een typerend citaat de muur versierd: “Wandel als een vrij man door het leven, niet als een slaaf van de gewoonte.” Het stadje ligt aan een riviertje, de Nagold, en hier vind je de belangrijkste bezienswaardigheid van Calw, de Nagold-brug, een stenen brug uit de 14e eeuw met een kapelletje. Plus, jawel hoor, een standbeeld van Herman Hesse voor wie deze brug ook een favoriet plekje was, blijkt.

Veel meer valt er niet te zien vandaag. Einde van een kleine pelgrimage.